Alles wat je moet weten over aansprakelijkheid

Natuurlijk doe je er als vereniging alles aan om een veilige omgeving te creëren, maar een ongeluk zit in een klein hoekje. Hoe handel je als er een voorval plaatsvindt dat leidt tot schade of persoonlijk letsel?

Wettelijke aansprakelijkheid

Om te kunnen begrijpen hoe het zit met wettelijke aansprakelijkheid, staan we allereerst stil bij een aantal begrippen. 

Rechtspersoon

Een watersportvereniging is een rechtspersoon en daarmee slechts een ‘papieren ding’. Dat betekent dat een watersportvereniging alleen kan handelen als levende personen iets doen uit naam van die vereniging. Denk aan een bestuurs- of commissielid. 

Derden

Met het begrip derden wordt iedereen bedoeld, behalve de vereniging of de bestuurder zelf. Zo zijn de leden derden, maar ook degene die de post bezorgt of een toevallige voorbijganger.

Als derden schade ondervinden door een handeling van een persoon, dan kan die persoon daarvoor aansprakelijk worden gesteld. Maar hoe zit het als degene die de schade veroorzaakt, handelt uit naam van de vereniging? In dat geval is de hoofdregel dat de vereniging als rechtspersoon aansprakelijk is en niet de persoon zelf.

Er is wél sprake van persoonlijke aansprakelijk wanneer:

  • de vereniging niet ingeschreven is bij de Kamer van Koophandel;
  • de persoon niet gemachtigd is om namens de vereniging te handelen;
  • de persoon op het moment van handelen wist dat de vereniging niet aan de door hem of haar aangegane verplichting zou kunnen of willen voldoen.

Bestuursaansprakelijkheid

In een beperkt aantal gevallen kan een bestuurder van een vereniging persoonlijk aansprakelijk worden gesteld. Er zijn twee vormen te onderscheiden: interne en externe bestuursaansprakelijkheid. We spreken van interne bestuursaansprakelijkheid als een bestuurder schade heeft toegebracht aan de vereniging of een ander bestuurslid. Ondervindt een derde schade door het handelen van een bestuurder? Dan gaat het om externe bestuurdersaansprakelijkheid. In principe geldt dan de hoofdregel en is niet de bestuurder maar de vereniging als rechtspersoon aansprakelijkheid.

Alleen wanneer er sprake is van persoonlijk onbehoorlijk handelen, kan een bestuurder persoonlijk aansprakelijk worden gesteld. In dat geval kan er een beroep worden gedaan op het privévermogen voor de dekking van de ontstane schade.

In de praktijk is het risico op een bestuurdersaansprakelijkheid zeer klein. Bij verenigingen die vennootschapsbelastingplichtig zijn, is die kans groter in verband met bijzondere wetgeving.

Niet-aansprakelijkheidsbepaling

In veel huishoudelijke reglementen is er een niet-aansprakelijkheidsbepaling (exoneratiebeding) opgenomen: ‘het bestuur van de vereniging is niet aansprakelijk voor welke schade, hoe dan ook ontstaan, aan derden’ of ‘betreden van het terrein is op eigen risico’ of ‘deelname aan de wedstrijd is voor eigen rekening en risico van de deelnemer’. 

Het is absoluut aan te raden een dergelijke bepaling op te nemen in het huishoudelijk reglement, het havenreglement of de wedstrijdbepalingen. Toch is het niet zo dat je vereniging daardoor nooit aansprakelijk gesteld kan worden. Het maakt alleen wel duidelijk dat de bewijslast moet komen van degene die vindt dat hij of zij schade heeft geleden.

Procedure

Wanneer iemand vindt dat hij of zij schade heeft geleden door toedoen van de vereniging, zal diegene in eerste instantie de vereniging schriftelijk aansprakelijk stellen. Als de vereniging de aansprakelijkheidsstelling afwijst, zal het (mogelijke) slachtoffer de vereniging via de rechter aansprakelijk moeten laten stellen. Het is dan aan de rechter om te bepalen of de vereniging (gedeeltelijk) aansprakelijk is en de geleden schade (gedeeltelijk) moet vergoeden.

Schuldig?

Vaak is het niet eenvoudig om te bepalen in hoeverre een vereniging schuldig is aan een voorval, omdat het van meerdere factoren afhangt. Een rechter moet deze in een juridische procedure allemaal meewegen in zijn oordeel. 

Voorbeelden:

  1. Als een persoon, een lid of een passant, op de steiger struikelt, bijvoorbeeld omdat hij ‘een borrel op heeft’, en daardoor persoonlijk letsel oploopt, is de vereniging daaraan niet schuldig en dus niet aansprakelijk. Als het slachtoffer echter bij de rechter kan aantonen dat het bestuur meerdere malen is gewezen op de gladde steigers en nalatig is geweest om er iets aan te doen, dan zal de rechter al gauw vinden dat de vereniging wél schuldig is en dus aansprakelijk. Discutabel wordt het, wanneer ‘een zware vent’ bepakt en bezakt met bagage een klein vinger-steigertje opstapt en door een steigerplank zakt, terwijl het bestuur kan aantonen dat zij alle mogelijke normale onderhoudswerkzaamheden keurig heeft uitgevoerd. De rechter zal dan geneigd zijn beide partijen gedeeltelijk aansprakelijk te stellen.
  2. Als een vereniging aan het begin van het seizoen - wanneer de watertemperatuur laag is en het hard waait - een wedstrijd uitschrijft voor beginnende Optimist-zeilertjes, dan doet het wedstrijdcomité er verstandig aan de wedstrijd af te gelasten. Zo voorkom je dat de vereniging aansprakelijk wordt gesteld voor eventuele schade of persoonlijk letsel. Immers, zeilen onder die omstandigheden is niet verantwoord en door het houden van de wedstrijd wordt onverantwoord vaargedrag uitgelokt. Gaat het echter niet om beginnende Optimist-zeilertjes, maar om ervaren topzeilers of surfers, dan kan het varen onder die omstandigheden wel degelijk als verantwoord worden beschouwd en loopt de vereniging een veel kleiner risico om aansprakelijk te worden gesteld. 

Natuurlijk spelen de door de vereniging getroffen voorzorgsmaatregelen, de inzet van rescue-boten bijvoorbeeld, steeds een belangrijke rol. Kortom, de vraag of een vereniging aansprakelijk is voor een schadegeval of persoonlijk letsel tijdens een wedstrijd is van tal van factoren afhankelijk, die allemaal door de rechter meegewogen zullen worden. 

Voor alle duidelijkheid: als een vereniging een wedstrijd uitschrijft onder normale omstandigheden en alle gebruikelijke voorzorgsmaatregelen neemt en er ontstaat een schade, dan zal de vereniging nooit aansprakelijk gesteld kunnen worden.

Verzekeren

Het is absoluut verstandig om je vereniging te verzekeren tegen wettelijke aansprakelijkheid. Daarmee sluit je niet uit dat de vereniging aansprakelijk wordt gesteld, maar heb je wel de garantie dat het bedrag dat betaald moet worden in geval van schade of persoonlijk letsel gedekt wordt door de verzekering. 

Louise Polet
Verenigingsondersteuning

Heeft u een vraag? Neem contact met mij op en ik help je verder!

De partners van het Watersportverbond