Hellevoetsluis

Hoewel je Hellevoetsluis niet door of rond kunt varen, is het beslist een plaats om een keer naar toe te varen. De maritieme historie van deze vesting zonder stadsrechten is ongeëvenaard. Je kunt de prachtige historie nog op allerlei manieren op je laten inwerken. Zelfs als je er alleen maar aanlegt en een eenvoudig rondje loopt.

Kenmerken

• type vaartocht: oude vesting, die je kunt invaren
• de bastions en andere fortificaties maken dit een vestingstad in optima forma
• de oude haven in de vesting zorgt voor een authentieke beleving
• in plaats van op verdediging is Hellevoetsluis georiënteerd op zee-oorlogvoering
• afmeren en de plaats te voet doen is een must

Aan de ‘toertochten per motorboot’ van deze website voegen we elke maand een toertocht toe, niet zelden ontleend aan het boek ‘Hollands water’. Wellicht doen wij je er een plezier mee op dit boek (300 pagina’s puur vaarplezier) te wijzen als een geslaagd cadeau.

Je kunt het hier bestellen. 

© Pim van der Marel 2024

Historie

Het verhaal van Hellevoetsluis krijgt vaart vanaf de 14e eeuw. Omdat Voorne-Putten doorlopend met overstromingen te kampen had, werd de polder Nieuw-Helvoet omdijkt. In de dijk kwam een spuisluis en later ook een schutsluis : de Hellevoetse sluis. Aan het begin van de 17e eeuw laten de Staten van Holland de kleine haven vergroten. De houten sluis wordt daarbij vervangen door een brede stenen zeesluis. In de jaren 30 van diezelfde eeuw groeit Hellevoetsluis snel. Met de bouw van magazijnen, militaire onderkomens en loodsen wordt een vesting aangelegd om de vergrote haven te laten fungeren als oorlogs- en handelshaven. De haven van Rotterdam was in die tijd door verzanding niet meer toegankelijk voor grote oorlogsschepen. En ook de VOC-schepen konden in beladen toestand niet meer in Rotterdam komen. De casco's van de oorlogsschepen van 's-Lands werf in Rotterdam kwamen voortaan hierheen om te worden afgebouwd. En de VOC-schepen werden voortaan hier gelost. Daarna gingen ze - leeg en dus met minder diepgang - via Dordrecht naar Rotterdam of Delfshaven voor onderhoud. Door de strategische ligging van de haven ging de Rotterdamse admiraliteit Hellevoetsluis gebruiken als thuishaven van de vloot. Anders dan de op verdediging georiënteerde vestingen elders, is die van Hellevoetsluis erop gericht om zee-oorlogvoering te faciliteren.

Markante feiten

Waar admiraals als Piet Hein, Maarten Harpertszoon Tromp en Michiel de Ruyter Hellevoetsluis als hun thuishaven hadden konden markante feiten natuurlijk niet uitblijven. Nadat Piet Hein in de Baai van Matanzas bij Cuba de zilvervloot op de Spanjaarden heeft veroverd, wordt die in 1629 in Hellevoetsluis aan land gebracht. Bij gunstig verlopende voetbalwedstrijden vieren vaderlandse supporters die verovering anno nu nog altijd met verve.

In 1667 onderneemt Michiel de Ruyter de beroemde tocht naar Chatham waar hij de Engelse marine volledig in de pan hakt. De Royal Charles, het pronkstuk van de Engelse marine, wordt als oorlogsbuit naar de haven van Hellevoetsluis gesleept en ten toon gesteld als toeristische attractie. De spiegel van het schip kun je nog altijd zien in het Rijksmuseum.

In 1688 vaart stadhouder Willem III vanuit Hellevoetsluis met een flink leger in honderden schepen naar Torbay. Zijn opmars naar Londen krijgt aldaar steeds meer het karakter van een triomftocht. In 1689 bestijgt hij met Mary de troon. Sommige Engelsen worden daar nu nog steeds liever niet aan herinnerd.

Al deze feiten vonden plaats in de periode dat de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden de belangrijkste natie van de wereld was. In haar boek 'Day of Empire' analyseert Yale-professor Amy Chua op boeiende wijze hoe 'we' dat waren geworden. Ze concludeert dat de republiek die positie alleen heeft kunnen bereiken door haar vergaande tolerantie voor minderheden. Kom daar nu nog eens om !

Havens

Je vaart aan op Hellevoetsluis vanaf het Haringvliet. Je kunt op 3 plaatsen naar binnen varen. Gezien vanuit het Oosten is dat in de eerste plaats de ingang van de Koopvaardijhaven en de Tramhaven. Direct bij de ingang stuurboord uit kom je in de Tramhaven. Dit is het industriële stuk waar je de bedrijven vindt die je er verwacht : scheepsreparateurs, hellingen, revisiebedrijven en dat soort typisch havengebonden activiteiten. Als je rechtdoor vaart ben je meteen in de Koopvaardijhaven. We treffen er een heus superjacht waar we ons aan vergapen. In de Koopvaardijhaven liggen wel vaker superjachten om hier te worden afgebouwd. Dit heeft te maken met de doorvaarthoogte van de Moerdijkbrug. De sluis achterin geeft toegang tot het Kanaal door Voorne, dat op dit stuk nog bevaarbaar is. Achter de sluis vinden we op het kanaal de jachthavens van 3 lokale watersportverenigingen. .

Gezien vanuit het Westen is de eerste haveningang die van de Heliushaven. Aan de haven ligt een compleet vakantiedorp. Behalve de Marina Cape Helius en de gelijknamige watersportvereniging hebben ook de andere eerder genoemde watersportverenigingen daar ligplaatsen. Er is geen (keer)sluis, dus krijg je in deze haven alle grillen van het Haringvliet mee.

In het midden van de eerder genoemde ingangen ligt de ingang naar de oude vesting. Op de kop staat de nog werkende vuurtoren uit 1822 met een modern sectorenlicht. De keersluis hier gaat alleen dicht als het waterpeil op het Haringvliet gelijk of hoger is dan NAP + 1m10. In dit gedeelte van de haven vinden we de passantenplaatsen van weer twee andere jachthavens. Midden in de vesting ben je omringd door fortificaties, oude gebouwen, oude schepen en vooral een aangename ambiance. Alleen al het idee dat hier ooit onze beroemde zeehelden hebben rondgelopen, maakt dit een unieke plek. Zoals meestal in dit soort omgevingen is er een royaal aanbod van horecabedrijven op minder dan loopafstand. Voor mensen die wel van historie en niet van koken houden is dit dus wel zo'n beetje het summum aan genoegen.