Merwestad

Vanuit de Biesbosch is de nabije stad Dordrecht eigenlijk een regelrechte mustsee. En ook als je ergens anders vandaan komt, mag de Merwestad hoog op je wensenlijst. In veel opzichten is Dordt namelijk een bijzonder stukje Nederland dat we moeten koesteren. We gaan kijken waarom dat zo is en verdiepen ons in de betekenis van de stad.

Kenmerken 

• type vaartocht: oude stadshavens, meest langgerekt
• vaste bruggen beperken je doorvaarthoogte tot ongeveer 2m
• overkluizing zo laag dat je bijboot moet gebruiken
• voorstraatshaven grenst direct aan huizen (’Venetiaans’)
• aanleggen in één van de stadshaven
• overal getijdewater en dus soms nogal wat stroming

Aan de ‘toertochten per motorboot’ van deze website voegen we elke maand een toertocht toe, niet zelden ontleend aan het boek ‘Hollands water’. Wellicht doen wij je er een plezier mee op dit boek (300 pagina’s puur vaarplezier) te wijzen als een geslaagd cadeau.

Je kunt het hier bestellen. 

© Pim van der Marel 2024

Drecht

Dordrecht is ontstaan als Thuredrith. De betekenis daarvan is : doorwaadbare plaats in (het riviertje) de Thure. In oud Middelnederlands is ‘drecht’ of ‘voorde’ vrijwel altijd een benaming voor een doorwaadbare plaats in een rivier of een beek. Dus vinden we die in talloze plaatsnamen terug. Om een paar voorbeelden te noemen : Katendrecht, Haastrecht, Barendrecht, Loosdrecht, Woensdrecht en Maastricht maar ook Amersfoort, Coevorden, Lichtenvoorde en Zandvoort. En het beperkt zich niet tot ons land : ook bijvoorbeeld Frankfurt en Oxford komen zo aan hun naam. 

Vroege historie

De eerst bekende vermelding van Dordrecht dateert uit 1049 en draait om een crimineel feit. In dat jaar wordt namelijk Graaf Dirk IV er vermoord. Hoewel de eerste historie dus geen reden is om naast de schoenen te gaan lopen, geeft het vervolg daar meer aanleiding toe. Twee eeuwen later is de stad namelijk door haar strategische ligging fors gegroeid en krijgt van Graaf Willem I stadsrechten. Rond het jaar 1400 wonen er 8000 mensen in Dordrecht dat daarmee dan de grootste stad van Holland is. De tweede  hoofdoorzaak van de voor die tijd enorme groei is dat aan de stad in 1299 ‘stapelrecht’ is verleend. Aanvankelijk alleen voor de goederen die via de Lek en de Merwede worden aangevoerd maar al na een paar jaar valt alle handel eronder. 

Stapelstad

Krachtens dit stapelrecht moeten alle aangevoerde goederen worden uitgeladen en te koop aangeboden. Elke transactie leidt tot de heffing van tol. Dordrecht ontwikkelt zich door het stapelrecht tot een centrum voor de handel in wijn, graan en hout. Daaraan herinnert bijvoorbeeld nog altijd de huidige Wijnhaven. Over het stapelrecht is eeuwenlang ontzettend veel gevochten en geprocedeerd. Desondanks is de stad erin geslaagd het tot het einde van de 18e eeuw in stand te houden. Het heeft ertoe geleid dat Dordrecht 500 jaar lang zonder veel inspanning heeft weten te bulken van de welvaart..

Hof

In juli 1572 vindt in het thans zogenoemde Hof van Nederland de eerste Vrije Statenvergadering plaats. De twaalf aanwezige Hollandse steden besluiten Willem van Oranje te steunen in zijn verzet tegen Alva. Willem wordt in de vergadering - tegen de zin van de Spaanse bezetter - tot stadhouder gepromoveerd. Het belangrijkste effect van de benoeming is dat de nieuwbakken stadhouder zich verzekerd weet van fondsen om zijn opstand te financieren.  Achteraf gezien legt deze vergadering de basis voor de latere Republiek der Zeven Provinciën en daarmee voor het huidige Nederland. Het markeert Dordrecht daardoor als de geboortestad van ons land.

Wijnhaven

In tegenstelling tot de grote zeehavens van Dordrecht zijn de stadshavens pittoresk en vooral klein. De oude stad vormt nu de binnenstad. Als je er doorheen vaart, kom je door de voormalige havens die vaak nog hun oude naam hebben en nu pleziervaarthavens zijn. Als je vanaf het Drierivierenpunt onder de Boombrug doorvaart kom je in de Wijnhaven. Die speelde vroeger de belangrijkste rol in de scheepvaart en de handel van de stad. De welvaart die daar het gevolg van was spat nog altijd af van de historische panden aan de naastgelegen Wijnstraat. Aan de drijfsteigers kun je zien dat Dordrecht een getijdestad is. De waterstand varieert meestal minder dan 1m maar er kan hier wel aardig wat stroming staan.

Voorstraatshaven

Verderop gaat het water bij de Nieuwbrug de Voorstraatshaven heten. Die loopt de hele binnenstad door tot aan de Grote Kerk. Na de bocht zijn er in de binnenstad geen kaden naast de vaarweg. Van zowel de huizen in de Wijnstraat als de Voorstraat staat de achterkant dus pal in het water. Het ontbreken van kaden heeft voor een karakteristiek Dordts fenomeen gezorgd: de steigers. Het zijn straatjes in de binnenstad die naar het water lopen met aan het eind een aanlegplaats voor schepen. Ze zijn meestal voorzien van stenen trappen die als waterkering dienst konden doen. De stadshavens worden op meerdere punten overkluisd. Bij de Wijnbrug bijvoorbeeld overkluist het Scheffersplein de vaarweg. En even later is het stadhuis ook een overkluizing.

Grote Kerk

Een stukje verder kom je onder de Lombardbrug door en even later onder de Pelserburg uit 1285, de oudste brug van Dordrecht. De brug dankt zijn naam aan de stedelijke bontbewerkers. Vlak voor het einde van de Voorstraatshaven staat aan stuurboord de Grote Kerk. De toren ervan dateert uit 1500, is 65m hoog en staat 2m uit het lood. Na 275 treden puffen heb je er een superuitzicht! Al die tijd vaar je in een enigszins Venetiaans aandoende binnenstad met aan weerszijden huizen die in het water staan. Het is een waar genoegen om er te varen en natuurlijk fantastisch dat wij zoiets in Nederland hebben!