Oudewater

Midden aan de Hollandsche IJssel ligt Oudewater. ‘Het mooiste stadje van het Groene Hart’, noemen ze zichzelf. Oudewater zou natuurlijk nooit de bekendheid hebben die het heeft, als daar niet een kern van waarheid in zou zitten. Als je doorvaarthoogte dat toelaat varen we het stadje in. En als dat niet lukt, gaan we een aanlegplaats zoeken en het stadje te voet verkennen.

Kenmerken 

• type vaartocht: oude stadshaven, eigenlijk niet meer dan één flinke vaart
• vaste bruggen beperken je doorvaarthoogte tot ongeveer 2m
• haven eindigt bij een zelfbedieningssluis met een doorvaarthoogte van 1m30
• de oevers ademen als het ware geschiedenis
• aanleggen (kort) in de stadshaven voor een beperkt aantal (lage) bootjes

• afmeren aan de IJssel en het stadje te voet doen is even aantrekkelijk

Aan de ‘toertochten per motorboot’ van deze website voegen we elke maand een toertocht toe die met regelmaat is ontleend aan het boek ‘Hollands water’. Wellicht doen wij je er – met het oog op de feestdagen - een plezier mee op dit boek (300 pagina’s puur vaarplezier) te wijzen als een geslaagd cadeau.

Je kunt het hier bestellen. 

© Pim van der Marel 2022

Historie

Als je op de Hollandse IJssel aanvaart op Oudewater wordt het beeld van de plaats gedomineerd door de toren van de Sint-Michaëlskerk. De 14e-eeuwse toren ziet er nog altijd indrukwekkend uit en dat strookt met de oorspronkelijke functie ervan als verdedigingswerk. Met stadsrechten uit 1265 is Oudewater het oudste stadje van het Groene Hart. De plaats was belangrijk genoeg om te mogen deelnemen aan de alternatieve Statenvergadering van Holland in juli 1572. De watergeuzen hebben in die tijd net Den Briel ingenomen. De vergadering in Dordrecht organiseert de verdere voortgang van de opstand en luidt de facto het ontstaan van de latere Staat der Nederlanden in. De keuze om Willem van Oranje te steunen heeft wel een staartje: drie jaar later moorden de Spanjaarden de halve bevolking van Oudewater uit en leggen de stad in de as, een gebeurtenis die anno nu nog altijd jaarlijks wordt herdacht. Bij de wederopbouw daarna maakt de touwindustrie - met de VOC als grootafnemer - het stadje welvarend.

Populair

Oudewater is onder vaarpubliek nogal een populaire plaats om een nachtje over te liggen. Dat is niet vreemd, want Oudewater voert een permanent charmeoffensief richting de watersporter. Zo worden bijvoorbeeld de uitstapplekken keurig onderhouden.  Ook zijn er welkomstborden en deugdelijke aanlegpalen geplaatst. Het stadje is deel gaan uitmaken van het sloepennetwerk voor het Groene Hart. En je mag zelfs even in de Stadshaven aanleggen. Als je doorvaarthoogte niet hoger dan 2m is kun je de ‘hele’ binnenstad doorvaren tot aan de sluis naar de Lange Linschoten. De aanhalingstekens rond ‘hele’ slaan op de geringe afstand, het gaat om hooguit 1,5 km. Als je verder zou willen, moet je een veel lagere doorvaarthoogte hebben. Het Hoogheemraadschap geeft voor de brughoogte onder het sluisje een hoogte van - in het midden - 1m30 op. 

Stadsdoorvaart

Als we na de toren bakboord uit Oudewater invaren ligt de Romeijnsbrug pal voor ons. De brug wordt in de 15e eeuw voor het eerst genoemd als Remigesbrug, die als waterpoort de toegang tot de stad moet bewaken. Helaas wordt de waterpoort bij de eerder genoemde inval van de Spanjaarden in 1575 verwoest. De opvolger is recent vervangen door een betonnen replica waarin de oorspronkelijke boogconstructie weer is teruggebracht. Tegen de brug aan vallen openstaande sluisdeuren op. Ze bieden de mogelijkheid de waterstand in de stad onafhankelijk van de IJssel te reguleren. De stadsdoorvaart na de brug is een aaneenschakeling van monumenten. Behalve volop 17e-eeuwse trapgevels, een stadhuis uit 1588 en de Marktbrug uit 1600 vinden we er op de markt de wereldberoemde Heksenwaag uit 1482. Deze markt met haar Oost- en Westzijde vormt het hart van de plaats. Oudewater heeft niet alleen de hoogste monumentendichtheid van Nederland maar ook een heel gezellig centrum met volop terrassen.  

Heksenwaag 

De bekendheid van haar in 1595 herbouwde waag dankt Oudewater aan keizer Karel V. Die gaf de stad het privilege mensen van weegcertificaten te voorzien. Dat kwam als volgt. Men had de keizer uitgenodigd voor een proces in het dorp Polsbroek. De aldaar te licht bevonden vrouw zou als heks worden verbrand. Karel had echter door dat er met de weeginstallatie was geknoeid. Hij liet haar opnieuw wegen in Oudewater waar de dame een normaal gewicht bleek te hebben. Dat was in die tijd het bewijs dat je geen heks was, dus dat redde haar van de brandstapel. Vandaar het privilege, als enige waag in Europa! Dankzij een deugdelijk weegsysteem en eerlijke wegers is in Oudewater nooit iemand als heks veroordeeld. Terwijl schattingen aangeven dat dit in Europa toch zo’n 50.000 mensen (vrijwel allemaal vrouwen) het leven moet hebben gekost…